Ўзбекистонда «Хотира ва Қадрлаш куни» ҳар йили 9 май куни кенг нишонланади. Бу сана Ватанни ҳимоя қилиш, фашизмга қарши курашда ҳалок бўлганлар, шунингдек, меҳнат фронтида хизмат қилганларни ёдга олиш, уларга ҳурмат ва эътироф ифодалаш мақсадида ташкил этилган.
Бу куннинг нишонланиши қуйидагича амалга оширилади:
Хотира тадбирлари – мамлакат бўйлаб шаҳидлар хотирасига бағишланган тадбирлар, маънавий-маърифий учрашувлар, ёдгорлик маросимлари ўтказилади.
Ёдгорлик майдонларига гул қўйиш; Президент, расмийлар, фуқаролар «Мотамсаро она ҳайкали» (Тошкентдаги асосий ёдгорлик) ва бошқа ҳудудлардаги хотира жойларига гул қўядилар.
Фахрийлар ва уруш қатнашчиларини қўллаб-қувватлаш; Иккинчи жаҳон уруши қатнашчилари ва меҳнат фронти фахрийларига ҳурмат кўрсатилади, моддий ва маънавий ёрдам берилади.
Телевизион ва матбуот материаллари; Уруш ҳақидаги тарихий фильмлар, ҳужжатли лавҳалар, мақолалар намойиш этилади.
Ёшлар иштирокида тадбирлар; Мактаб, лицей ва университетларда ватанпарварлик руҳидаги дарслар, учрашувлар ва флешмоблар ташкил қилинади.
Бу кун нафақат уруш қурбонларини, балки юртимизни тинчлик билан муҳофаза қилган, бугунги кунда ҳам жамиятда фаол бўлиб келаётган инсонларнинг хизматларини эътироф этиш куни ҳамдир.
Инсон зоти ўтмишини эслаб, ўлганларга ҳам, тирикларга ҳам қадр кўрсата олиши билан буюкдир. Хотира ва Қадрлаш куни – фақат тарихни эслаш эмас, балки қалбда миннатдорлик, раҳм-шафқат ва ҳурмат туйғуларини тиклаш кунидир. Ислом динида эса хотира ва қадрлаш, дуо ва эҳтиром энг улуғ амаллардан бири саналади.
Ислом дини инсон ҳаётига ва унинг эзгу амалларига катта қадр-қиммат беради. Аллоҳ таоло Қуръони Каримда шундай марҳамат қилади:»Албатта, Биз инсонни эъзозли қилиб яратдик…»(Исро сураси, 70-оят) Мусулмон инсон ўтганларни хотирлашни, улар учун дуо қилишни, фидокорларни қадрлашни ўзининг инсоний ва диний бурчи деб билади. Шунга кўра, 9 май – Хотира ва Қадрлаш куни ҳам исломий қадриятлар билан чамбарчас боғлиқдир.
Исломда ватанни ҳимоя қилиш йўлида ҳалок бўлганлар шаҳид деб аталади. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам дедилар:»Ким молини, жонини ва оиласини ҳимоя қилиб ҳалок бўлса — у шаҳиддир.»(Тирмизий ривояти)
Биз юртимиз тинчлиги учун жонини фидо қилган аждодларимизни, урушда ҳалок бўлган инсонларни хотирлаб, уларга дуо қилишимиз керак. Бу – исломда савобли амал ҳисобланади.Ҳадисда :»Кимки кекса мусулмон кишини ҳурмат қилса, Аллоҳ таоло унинг ҳурматини кўтариб қўяди.»(Абу Довуд ривояти)
Фахрийлар, уруш ва меҳнат фронти қатнашчилари – биз учун тирик тарихдир. Уларнинг ҳаёт йўли ёш авлод учун ибрат мактаби. Уларни зиёрат қилиш, аҳволидан хабар олиш, дуо қилиш – ҳар бир мусулмоннинг бурчидир.
Хотира — фақат ёд эмас, сабоқдир.Исломда ўтмишдан сабоқ олиш муҳим ҳисобланади. Қуръонда тарихий воқеаларни зикр қилиш орқали Аллоҳ таоло инсонларга ибрат кўрсатган. Хотира куни ҳам биз учун сабоқ, қадр, миннатдорлик ва масъулият туйғусини уйғотади.
- Шаҳидларнинг мартабаси – Қуръон ва ҳадисда.
Ватанни ҳимоя қилиш – Исломда муқаддас бурч. Унинг йўлида ҳалок бўлганлар «шаҳид» деб аталади. Аллоҳ таоло шундай марҳамат қилади: «Аллоҳ йўлида ҳалок бўлганларни ўлган, деб ҳисобламанг. Йўқ, улар тирикдирлар ва Парвардигорлари ҳузурида ризқлантирилурлар.»
(Оли Имрон сураси, 169-оят)Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳам шундай деганлар: «Кимки ўз жонини, оиласини ва молини ҳимоя қилиб ҳалок бўлса — у шаҳиддир.»(Абу Довуд ва Тирмизий ривояти)
Бу ҳадис ва оятлардан маълум бўладики, юрт тинчлиги учун жонини фидо этган инсонлар Исломда энг улуғ мақомга эга. Улар учун дуо қилиш, руҳларини шод этиш, салоҳиятли амаллар қилиш – савобли ибодатдир.
- Хотира – тириклар учун ибрат ва сабоқдир.Қуръони Каримда Аллоҳ таоло тарихий воқеаларни қайта-қайта зикр этади. Бунинг сабаби – инсонлар ўтмишдан сабоқ олиб, хато ва хатолардан сақланишлари учундир. Шу сабабли, Хотира куни бизнинг маънавий ва ахлоқий тарбиямизда муҳим ўрин тутади.
«Албатта, ўтган умматларда сизлар учун ибрат бор…»(Юсуф сураси, 111-оят)
- Фахрийлар ва кексалар – Исломда ҳурматли инсонлар.Исломда кексаларга ҳурмат кўрсатиш – фазилатли иш. Улар ҳаётда кўпни кўрган, ҳафтанинг яхшиси-ёмонини биладиган, сабр ва донолик тимсолидир.
«Кимки бир кексани ҳурмат қилса, Аллоҳ ҳам уни ҳурмат қилгувчилардан қилади.»(Тирмизий ривояти) Меҳнат фронти ва уруш фахрийларига меҳр, ёрдам ва эҳтиром кўрсатиш – наfaқат инсоний, балки диний бурч ҳамдир.
- Хотира ва шукр – тинчликни қадрлаш.Бизнинг бугунги тинч ҳаётимиз – кечаги жасур инсонлар фидокорлиги туфайли. Уларни ёдга олиш, тинчликка шукр қилиш – ҳар бир мусулмоннинг масъулияти.»Агар шукр қилсангиз, Мен сизларга янада зиёда қиламан.»(Иброҳим сураси, 7-оят)
Шунинг учун Хотира ва Қадрлаш кунида нафақат ёд этиш, балки амалий шукр – хайр-эҳсон, камбғалларга ёрдам, кекса-қари инсонларга эътибор кўрсатиш лозим. Дуо – ўтганларнинг руҳини шод қилур.Ислам таълимотида ўлганлар учун қилинган дуо ва савобларнинг етиб бориши ҳақида ҳадислар мавжуд. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам дедилар: «Одам фарзанди вафот этса, амаллари учтадан бошқада тўхтайди: садақаи ҷория, ундан фойдаланиладиган илм, ва унинг учун дуо қилувчи солеҳ фарзанд.»(Муслим ривояти) Хотира кунида қуръон тиловати, истиғфор, савобларни бағишлаш, фазилатли амаллар қилиш – ушбу суннатга мос келади. Хотира ва Қадрлаш куни – Ислом қадриятлари билан уйғунлашган миллий байрамдир.
Бу кунда:шаҳидлар ва ўтганларнинг руҳи учун дуо қилиш;
кексалар ва фахрийлар ҳолидан хабар олиш;
ёрдамга муҳтожларга хайр қилиш;
ёшларга ватанпарварлик, меҳр ва сабр ўргатиш;
мусулмон инсонинг бурчи ва ибодати ҳисобланади.
Хотира ва Қадрлаш куни — бу диний ва миллий бирликни мустаҳкамлайдиган муқаддас сана. Ислом динида ҳалок бўлганларга дуо қилиш, кексаларни ҳурматлаш, тинчликка шукр қилиш муҳим аҳамиятга эга. Шу кунни ибратли амаллар, хайр-эҳсон, зиёрат ва дуолар билан ўтказайлик!!! Аллоҳ таоло юртимиз тинчлигини абадий қилсин, ўтганларни раҳмат қилсин, тирикларга саодат ва фазилат насиб этсин.
Қ.Машарипов
Урганч шаҳар “Мискин бобо” масжиди имом-хатиби