Ҳар бир халқнинг миллий қадриятлари, урф-одатлари ва анъаналари унинг маънавий юзи ва маданиятини белгилайди. Ўзбек халқи азалдан оилавий тўй ва маросимларга катта эътибор бериб келган. Тўй — нафақат икки ёшнинг қувончи, балки икки оиланинг, ҳатто бутун маҳалланинг байрами сифатида қабул қилинади. Бироқ кейинги йилларда тўй ва маросимларда ортиқча дабдаба, керагидан ортиқ сарф-харажат қилиш ҳолатлари кўпайиб бораётгани жамиятда жиддий ижтимоий ва иқтисодий муаммоларни келтириб чиқармоқда. Шу боис, тўйларни камтарона, ортиқча исрофсиз ўтказиш маданиятини шакллантириш долзарб масалага айланди.
Исроф — нафақат иқтисодий, балки маънавий жиҳатдан ҳам салбий иллатдир. Диний таълимотимизда ҳам исроф қаттиқ қораланган. Қуръони каримда Аллоҳ таоло “Исроф қилманглар, Аллоҳ исроф қилувчиларни ёқтирмайди” (Аъроф сураси, 31-оят) деб огоҳлантиради. Демак, ҳар бир мусулмон инсон ҳаётида исрофдан йироқ туришни ўзининг маънавий бурчи деб билиши лозим.
Ортиқча тўй қилишнинг ижтимоий оқибатлари, Одатда тўй инсон ҳаётидаги энг катта хурсандчиликлардан бири бўлиши керак. Бироқ баъзан ушбу байрам моддий рақобат, обрў талашиш ёки “бошқалардан кам бўлмайлик” деб, ортиқча харжатларга сабаб бўлади. Бу ҳолат оилаларнинг иқтисодий аҳволига салбий таъсир кўрсатади. Айрим ҳолларда тўйдан кейин қарзга ботиш, узоқ йиллар кредит тўлаш, оилавий низолар пайдо бўлиши каби ҳолатлар кузатилади. Бундай ҳолатлар нафақат тўй ташкил этувчилар, балки бутун жамият учун зарарлидир. Чунки ортиқча сарф-харажатлар билан ўтказилган тўйлар бошқалар учун ҳам «намунали» деб ҳисобланади ва одамлар ўртасида “шундай бўлиши керак” деган хаттоки психологик босим пайдо бўлади. Шу йўл билан исроф маданияти жамият онгига сингиб боради.
Камтарлик — миллий қадриятимиз. Аслда, ўзбек халқи азалдан камтарлик ва меҳмондўстлик билан машҳур бўлган. Катта юксакликни дабдабада эмас, балки самимиятда, тозаликда ва ўзаро ҳурматда кўра олган. Қадимги халқ ҳикматларида ҳам “Камтарлик инсонни улуғлайди”, “Исроф қилган эр эртанги кунни ўйламайди” каби сўзлар бежиз айтилмаган. Бугунги кунда айрим тўйларда юзлаб меҳмон, қимматбаҳо таомлар, артистлар чақириш, ортиқча безаклар қилиш одатга айланиб бормоқда. Бу эса қадимий анъаналаримиздаги табиийлик ва самимиятни сояга солмоқда. Камтарона тўй қилиш орқали биз нафақат моддий тежамкорлик қиламиз, балки миллий қадриятларимизни асраб қоламиз.
Исрофсиз тўй маданиятини шакллантириш йўллари. Исрофсиз тўй маданиятини шакллантириш фақат бир оиланинг иши эмас, балки бутун жамиятнинг вазифасидир. Бу борада бир нечта амалий чоралар таклиф этиш мумкин: Аҳолини маърифий йўл билан хабардор қилиш. Оммавий ахборот воситалари, ижтимоий тармоқлар ва таълим муассасалари орқали исрофнинг салбий оқибатлари ҳақида тушунчалар бериш. Диний ва маънавий тарбияни кучайтириш. Масжидларда, маҳаллаларда имомлар ва отинойилар, фаоллар орқали исрофсизлик ҳақидаги маърузалар ўқиш. Оилалар ўртасида ўзаро келишув маданиятини ривожлантириш. Ёшлар тўйни шукроналик билан, асл мақсадни унутмасдан ўтказишга интилишлари лозим. Хулоса қилиб айтганда, тўй ва маросимларда ортиқча сарф-харажатларсизлик — бу жамият маданиятининг юксалиши, иқтисодий барқарорлик ва маънавий покликнинг кўрсаткичидир. Тўйнинг асосий мақсади — икки ёшнинг ҳаёт йўлини бирлаштириш, хайрли дуо ва қувончли лаҳзалар билан эсда қолишидир. Шу боис, дабдаба орқали эмас, самимият ва барака орқали тўй ўтказиш ҳар бир инсоннинг бурчи бўлиши лозим.
Исрофдан йироқ туриш, камтарликни қадрлаш ва оддийликни урфга айлантириш орқали биз нафақат ўз ҳаётимизни енгиллаштирамиз, балки келажак авлодга ибрат ҳам бўламиз. Чунки “Исрофсиз тўй – баракали оила бошланғичидир.”
Ф.Отажанова
ЎМИ Хоразм вилоят вакилининг хотин-қизлар масалалари бўйича ўринбосари