НИКОҲ — ОРЗУ ЭМАС, УЛКАН МАСЪУЛИЯТ

Оила — инсон ҳаётининг энг муқаддас қўрғони. Унда меҳр-муҳаббат, садоқат, ишонч, ҳурмат ва масъулият каби буюк қадриятлар мужассамдир. Ҳар бир инсон қалбида бахтли оила қуриш, меҳрибон турмуш ўртоғи билан умр кечириш, фарзандларини эл-юртга наф келтирадиган инсонлар қилиб тарбиялаш орзуси яшайди. Аммо оила қуриш фақатгина орзу-ҳаваслар билан чекланмайди. У катта масъулият, сабр-тоқат, ақл-заковат ва ҳаётий тажрибани талаб этади. Бугунги кунда ёшларни оилавий ҳаётга тайёрлаш, уларнинг қалбида оила муқаддаслигига нисбатан ҳурмат туйғусини шакллантириш, никоҳнинг моҳиятини чуқур англатиш муҳим вазифалардан биридир. Чунки оила қанчалик мустаҳкам бўлса, жамият ҳам шунчалик барқарор ва фаровон бўлади.

Никоҳ — шунчаки тўй ўтказиш, чиройли либослар кийиш ёки янги хонадонга кўчиб ўтишдан иборат эмас. Никоҳ — икки инсоннинг бир-бирига ишониб, ҳаёт йўлини бирга босиб ўтишга қарор қилиши, қувонч ва ташвишларни баҳам кўриши, бир-бирининг орзу-умидларини қўллаб-қувватлашидир. Баъзан ёшлар оила қуришни фақатгина бахтли лаҳзалар, ширин суҳбатлар ва чиройли орзулар билан тасаввур қиладилар. Албатта, оилада қувонч ва бахтли дамлар кўп бўлиши керак. Лекин ҳаёт доимо бир текис кечмайди. Турмушда қийинчиликлар, тушунмовчиликлар, моддий ташвишлар ва турли синовлар ҳам учраб туради. Ана шундай пайтларда оиланинг мустаҳкамлиги намоён бўлади. Бир-бирини тушунадиган, ҳурмат қиладиган, муаммоларни ўзаро маслаҳат билан ҳал этадиган эр-хотин ҳар қандай қийинчиликни енгиб ўтиши мумкин.

Шунинг учун ёшлар никоҳга қадам қўяр эканлар, фақат “Мен бахтли бўламанми?” деган саволни эмас, балки “Мен турмуш ўртоғимга қандай бахт улаша оламан? Оилам тинчлиги учун қандай масъулиятни ўз зиммамга оламан?” деган саволларни ҳам ўзларига беришлари лозим. Зеро, бахт фақат бахтни кутишда эмас, балки уни биргаликда яратишдадир.

Ҳар қандай бино мустаҳкам пойдеворга эҳтиёж сезганидек, оила ҳам мустаҳкам маънавий асосларга таянади. Бу асосларнинг энг муҳимлари — меҳр-муҳаббат, ўзаро ҳурмат, садоқат, ишонч ва сабр-тоқатдир. Эр-хотин бир-бирини ҳурмат қилса, ҳар қандай масалада унинг фикрини инобатга олса, оилада самимий муҳит шаклланади. Бир-бирининг камчиликларини масхара қилиш, бошқалар олдида камситиш, ҳақоратли сўзлар билан қалбини оғритиш эса меҳрнинг сусайишига сабаб бўлади. Инсон баъзан бир оғиз ширин сўз билан кўнгил кўтаради, баъзан эса ўйламай айтилган бир оғиз гап билан қалбга оғир озор етказади. Шу боис оилада сўз маданиятига, муомала одобига алоҳида эътибор бериш зарур. Эр-хотин бир-бирига фақат ҳаёт йўлдоши сифатида эмас, балки энг яқин сирдоши, маслаҳатчиси ва суянчиғи сифатида ҳам қараши керак. Оиладаги қувонч ҳам, ташвиш ҳам биргаликда баҳам кўрилса, инсон ўзини ёлғиз ҳис қилмайди. Айниқса, турмуш ўртоқлар бир-бирининг меҳнатини қадрлаши муҳим. Оиланинг моддий таъминоти учун меҳнат қилаётган инсоннинг ҳаракатини эътироф этиш, хонадондаги рўзғор ва фарзандлар тарбияси учун меҳнат қилаётган инсоннинг хизматини қадрлаш ўзаро меҳрни мустаҳкамлайди. Ҳар бир оилада меҳр билан айтилган “Раҳмат”, самимий “Кечиринг” ва қалбдан чиққан “Сизни тушунаман” каби сўзлар тинчлик ва тотувликнинг муҳим калитларидир.

Ҳаётда ҳеч бир инсон мукаммал эмас. Ҳар кимнинг ўз қараши, феъл-атвори, одатлари ва камчиликлари бўлади. Икки инсон бир оилага бирлашганида, улар бир-бирини тушунишни, муроса қилишни ва ўзаро ҳурматни ўрганишлари керак. Сабр-тоқат деганда ҳақорат ва зўравонликка чидаб яшашни эмас, балки оддий келишмовчиликларда шошма-шошарлик қилмасликни, ғазаб устида қарор чиқармасликни, муаммони ақл ва мулоҳаза билан ҳал қилишни тушуниш лозим. Оилада бирор масала юзасидан келишмовчилик келиб чиқса, аввало, бир-бирини охиригача тинглаш, вазиятга хотиржам қараш ва муаммонинг ечимини излаш зарур. Ғазаб билан айтилган сўз баъзан узоқ вақтгача қалбда оғриқ бўлиб қолиши мумкин.

Шунингдек оилавий муаммоларни ҳар доим ҳам бошқаларга ошкор қилавериш тўғри эмас. Бироқ жиддий низолар, таҳдид ёки зўравонлик ҳолатлари юзага келганда, муаммони яшириш эмас, балки ишончли яқинлар ва тегишли мутахассислардан ёрдам олиш муҳимдир. Оила тинчлиги ҳар икки томоннинг ҳаракати билан таъминланади. Фақат бир инсоннинг сабр қилиши ёки бир томоннинг доимо ён бериши мустаҳкам оила учун етарли эмас. Эр-хотиннинг ҳар иккаласи ҳам муносабатларни асрашга интилиши лозим.

Ўзбек оилаларида қайнона-келин муносабатлари алоҳида аҳамиятга эга. Чунки келин янги хонадонга қадам қўйганида нафақат янги турмушга, балки янги муҳит, янги урф-одатлар ва янги муносабатларга ҳам мослашади. Келинни ўз фарзандидек қабул қилиш, унга меҳр кўрсатиш, билмаганларини босиқлик билан ўргатиш қайнонанинг оқилалигини намоён этади. Келиннинг эса катталарни ҳурмат қилиши, хонадоннинг яхши анъаналарини қадрлаши ва самимий муомалада бўлиши оилавий муносабатларни мустаҳкамлайди. Шу билан бирга, ёш оиланинг мустақил фикри, шахсий ҳаёти ва ўзаро келишувига ҳам ҳурмат билан қараш керак. Қариндошларнинг яхши ниятда берган маслаҳатлари фойдали бўлиши мумкин, аммо ҳар бир масалада ёшларнинг ўрнига қарор қабул қилиш тўғри эмас. Энг муҳими, эр-хотин икки томоннинг ота-онасини ҳам ҳурмат қилиши, уларнинг кўнглини олиши ва оилалар ўртасида меҳр-оқибатни сақлаши лозим.
Қайнона-келин ўртасида меҳр бўлса, эрнинг қалби хотиржам, фарзандларнинг кўнгли осуда бўлади. Аксинча, доимий жанжал ва бир-бирини айблаш бутун хонадон муҳитига салбий таъсир кўрсатади. Шунинг учун ҳар бир оилада катталарнинг дуоси, ёшларнинг ҳурмати ва барчанинг ўзаро муросаси муҳим ўрин тутади.

Оила қуришнинг энг катта масъулиятларидан бири — фарзанд тарбиясидир. Фарзанд дунёга келиши билан ота-онанинг зиммасига янги вазифалар юкланади. Унинг соғлом ўсиши, одоб-ахлоқли, билимли, меҳрибон ва масъулиятли инсон бўлиб камол топиши оиладаги муҳитга бевосита боғлиқ. Бола кўпроқ насиҳатдан эмас, ота-онасининг амалий намунасидан ўрганади. Агар ота онага ҳурмат кўрсатса, она отага меҳр билан муносабатда бўлса, бола ҳам ўзаро ҳурматнинг қадрини англайди. Агар хонадонда доимо жанжал, ҳақорат ва бир-бирини камситиш ҳукм сурса, бу ҳолат боланинг руҳиятига салбий таъсир қилиши мумкин. Шу боис фарзандлар олдида ўзаро ҳурматни сақлаш, уларни меҳр билан тарбиялаш, яхши ва ёмонни фарқлашга ўргатиш муҳимдир. Ота-она фарзандига фақат моддий неъматлар бериш билан чекланмаслиги керак. Унга вақт ажратиш, дардини тинглаш, ютуқларидан қувониш, хатоларини тушунтириш ва тўғри йўл кўрсатиш ҳам катта аҳамиятга эга. Фарзанд тарбиясида она меҳри ҳам, ота намунаси ҳам беқиёсдир. Иккаласи ҳам бир мақсад йўлида ҳамжиҳат бўлса, фарзанднинг маънавий камолоти учун мустаҳкам замин яратилади.

Оиланинг бахти фақат бойлик, қимматбаҳо буюмлар ёки кенг уй-жой билан ўлчанмайди. Баъзан имкониятлари чекланган хонадонда ҳам меҳр-оқибат, қаноат ва хотиржамлик ҳукм суради. Бошқа бир хонадонда эса моддий фаровонликка қарамай, ўзаро ҳурмат ва ишонч етишмаслиги мумкин. Шунинг учун оилада исрофгарчиликдан сақланиш, топилган ризқни қадрлаш, даромад ва харажатларни маслаҳат билан режалаштириш ҳам муҳимдир. Молиявий масалаларда очиқ ва самимий мулоқот қилиш ортиқча тушунмовчиликларнинг олдини олади. Ҳар бир оилада бир-бирининг ҳолатини тушуниш, имкониятга қараб иш тутиш ва ҳаётдаги кичик неъматлар учун ҳам шукр қилиш одати шаклланиши лозим. Диний қадриятларимизда ҳам оила, меҳр-оқибат, ота-онага ҳурмат, ҳалол ризқ ва фарзанд тарбиясига катта эътибор берилган. Иймон-эътиқод, яхши хулқ ва гўзал муомала билан зийнатланган хонадонда маънавий муҳит мустаҳкам бўлади.
Оила аъзоларининг биргаликда ибодат қилиши, фарзандларга эзгуликни ўргатиши, бир-бирининг ҳақ-ҳуқуқларини ҳурмат қилиши ва ҳалолликка интилиши хонадоннинг маънавий бойлигини оширади.

Азиз ёшлар! Оила қуриш — ҳаётингиздаги энг муҳим қарорлардан бири. Никоҳ остонасига қадам қўяр экансиз, бу қарор ортида нафақат ўз тақдирингиз, балки келажакда дунёга келадиган фарзандларингиз тақдири ҳам турганини унитманг.

Тўй бир кунлик байрам, аммо оилавий ҳаёт йиллар давомида давом этадиган масъулиятдир. Тўйга тайёргарлик кўриш қанчалик муҳим бўлса, оилага маънавий, руҳий ва амалий жиҳатдан тайёрланиш ҳам шунчалик муҳимдир. Оила қуришдан олдин бир-бирингизнинг феъл-атворингизни, ҳаётга қарашларингизни, мақсад ва қадриятларингизни яхшироқ билишга ҳаракат қилинг. Муаммоларни қандай ҳал қилишингиз, ота-оналарга муносабатингиз, фарзанд тарбияси ҳақидаги қарашларингиз тўғрисида очиқ суҳбатлашинг. Энг муҳими, оилада ўз ҳаққингизни талаб қилиш билан бирга, ўз зиммангиздаги бурч ва масъулиятни ҳам англанг. Турмуш ўртоғингизни ўзгартиришга уринишдан кўра, аввало, ўзингиздаги камчиликларни тузатишга ҳаракат қилинг. Бир-бирингизнинг қадрингизга етиб, меҳрингизни авайланг. Зеро, мустаҳкам оила тасодифан пайдо бўлмайди. У ҳар кунги яхши муомала, самимий суҳбат, ўзаро ёрдам, сабр ва садоқат орқали барпо этилади. Никоҳ — фақат икки инсоннинг бирга яшаши эмас, балки бир-бирининг бахти, орзулари ва келажаги учун масъулиятни ҳис этиб яшашидир.
Аллоҳ таоло барча ёшларга хайрли ва баракали никоҳ, аҳил ва тотув оила, солиҳ ва солиҳа фарзандлар насиб этсин. Ҳар бир хонадондан меҳр-оқибат, тинчлик-хотиржамлик ва барака аримасин!
Оилаларимиз мустаҳкам, фарзандларимиз бахтли, юртимиз тинч бўлсин!

Ф.Отажанова
Хоразм вилоят бош имом-хатибининг
хотин-қизлар масалалари бўйича ўринбосари

Leave a Reply

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *