Ёшлар одобидан: Ёши катталарни ҳурмат қилиш

Муқаддас динимизда инсонларнинг ўзаро муносабатлари, уларнинг ҳайвонот олами, наботот олами ва жамодот (жонсиз мавжудотлар) билан бўлган муносабатлари белгилаб қўйилган. Шунингдек, инсонларнинг ижтимоий ҳаётдаги катталар ва кичиклар ўртасидаги муносабатлар ҳам белгилаб қўйилган. Мазкур муносабатлар барқарор бўлмаган жойларда келишмовчилик ва нуқсонлар вужудга келади. Доно халқимизда бир болага етти маҳалла ота-она деган нақл бор. Шу каби нақлларга риоя қилинмаган ҳолларда одоб-ахлоқ издан чиқади. Катталарга нисбатан ҳурматда бўлиш ҳар бир ёшнинг бурчидир.

“Бир йигит ёши сабабли бир кекса кишини ҳурмат қилса, Аллоҳ ҳам қариганида уни бошқа биров ёши туфайли ҳурмат қиладиган қилиб қўяди”. Ушбу ҳадиси шарифда мана шундай фазилатли ишни қилган кишига ажр-савоб олиш билан бирга, узоқ умр кўриш ҳақида хушхабар берилмоқда.

عَنْ زَرْبِىٍّ قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ يَقُولُ جَاءَ شَيْخٌ يُرِيدُ النَّبِىَّ -صلى الله عليه وسلم- فَأَبْطَأَ الْقَوْمُ عَنْهُ أَنْ يُوَسِّعُوا لَهُ فَقَالَ النَّبِىُّ -صلى الله عليه وسلم- لَيْسَ مِنَّا مَنْ لَمْ يَرْحَمْ صَغِيرَنَا وَيُوَقِّرْ كَبِيرَنَا.

Анас ибн Молик айтади: “Бир кекса киши Набий соллаллоҳу алайҳи васалламни кўргани келди. Одамлар унга жой беришга шошмади (иккиланди). Шунда Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Кичикларимизга раҳм қилмаган, катталаримизни ҳурмат қилмаган биздан эмас”, дедилар (Термизий ривоят қилган).

Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам бу ҳадиси шарифларида, кичикларга раҳм-шафқат ва лутф кўрсатиб, ҳақ-ҳуқуқига риоя қилмаган катталарни, шунингдек, катталарнинг ҳурматини жойига қўймаган кичикларни биздан эмас, деб қаттиқ гапирмоқдалар. Кичик ва катта деганларида нафақат ёш ва мартабада, балки бошқа ҳар қандай ҳолатда бўлса ҳам, барчаси назарда тутилган. “Биздан эмас”, деганларида, бизнинг йўлимизда, ҳидоятимизда ва суннатимизда эмас, деган маънода сўзлаганлар. У зот яна бир ҳадисларида “Кекса мусулмонга ҳурмат кўрсатиш, Аллоҳни улуғлашдир”, деганлар (Абу Довуд ривоят қилган).

Демак, ёши улуғларга ҳурмат кўрсатишни, уларни қадрлашни Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам буюрдилар. Бугун шу қадриятларимиздан узоқлашиб қолганимиз боис одоб-ахлоқларимиз меъёрига етмаяпти. Ёшлар катталарга нисбатан ҳурматда бўлишлари, кўрганларида салом беришлари, кўчаларда уларга йўл беришлари, бекатларда ва жамоат транспортларида жой бўшатиб беришлари айни одобдир. Катта кўчадан ўтишга қийналиб турган қарияларнинг қўлларидан ушлаб йўлдан ўтказиб қўйишлари ва кўтаришга қийналиб турган юклари бўлса, кўтариб олиб бориб қўйишлари ҳам катта савобли амаллардандир.

Макка кўчаларида қўлидаги юкини кўтаришга қийналиб турган бир кекса онахон одамлардан ёрдам сўради, лекин ҳеч ким ёрдам бермади. Бироз асабийлашиб турган эди, бир ўрта ёшлардаги киши: “Онажон қийналиб қолдингизми, келинг ёрдам берай”, деб юкларини кўтаришиб уйигача олиб бориб қўйди. Миннадор бўлган аёл: “Сен яхши, одобли экансан, бу хизматингга бериш учун ортиқча нарсам йўқ-ку, аммо сенга бир насиҳат қиламан, шу кунларда Макка шаҳрида Муҳаммад исмли одам чиқиб, ўзини пайғамбарман деб одамларни боболаримиз динидан қайтаряпти, сен ўшанга рўпара бўлсанг уларга эргашиб кетмагин”, деди. Шунда ҳалиги киши: “Мен ўша Муҳаммадман”, деди. Таажжубдан бироз эсанкираб қолган кекса аёл: “Агар сен ўша бўлсанг, сенга эргашганлар ҳам сендек бўлса, мен ҳам сенинг динингни қабул қиламан!” деди. Пайғамбаримизнинг хушхулқликлари ва катталарга бўлган ҳурматлари, ёрдамлари бир ғайридин аёлнинг иймонга мушарраф бўлишига сабаб бўлди.

Бошқа бир ҳадиси шарифда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам марҳамат қиладилар: “Агар орангизда мункиллаган қариялар, ўтлаб юрган жонзотлар ва эмизикли чақалоқлар бўлмаганида эди, бошингизга балолар селдек ёғдирилган бўларди”.

Бу ҳадисдан Аллоҳ таоло кексаларнинг дуоси ва гўдакларнинг бегуноҳлиги туфайли халқларни ўз паноҳида асраши, турли бало-офатлардан омонда сақлаши аён бўлади. Бу ўз навбатида ёши улуғларни ҳурмат қилиш қанчалик аҳамиятга эга эканини билдиради.

Аллоҳ таоло улуғ ёшдагиларимизни ўзининг ҳифзу ҳимоясида сақлаб, халқ тинчлиги ва юрт фаровонлигини тилаб қилаётган дуоларини мустажоб айласин! Фарзандларимизга инсоф ва тавфиқ бериб, катта ёшлиларни эъзозлайдиган, уларга ҳурмат-эътибор кўрсатадиган солиҳ инсонлардан бўлишини насиб айласин!

М.Абдуллаев

Урганч тумани «Назар Хўжа бобо» масжиди имом-хатиби

Leave a Reply

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *