ҲАЁ ИЙМОНДАНДИР

Миллий маънавиятимизнинг  ажралмас қисмига айланган муқаддас динимизда  ибо ва ҳаё масаласига алохида эътибор қаратилган. Хадиси шарифда ҳам “Ал-хайау мин  ал-ийман” яъни “ ҳаё –иймондандир “, дея марҳамат қилинади. Демак, ҳаёсиз уят  ва андишаси  йўқ одамда иймон ҳам мустаҳкам бўлмайди. Жумладан ҳар бир ота – она ўз фарзандининг энг аввало ақлли , одобли , андишали ва ҳаёли бўлиб тарбия топишига жиддий эътибор қаратади. Зотан буюк мутафаккирларимиз  таъкидлаб ўтганидек , ҳаё инсонни ёмонликдан қайтариб яхшиликка йўллайдиган  улуғвор куч , халол ва харом  ўртасидаги қалин парда хисобланади. Шарм  – ҳаё масаласи  ҳар доим улуғ мутафаккирларимиз , алломаларимизнинг эътиборида  бўлиб келган. Хусусан буюк аждодларимиз Хазрат Алишер Навоий  ўз асарларида бу масалага бир неча бора тўхталиб ўтганлар. “ Хайрату-л- аброр дастонида  адаб , тавозуъ  ва ҳаё каби хислатлар  тавсифига алохида боб ажратилган . Унда шоир жумладан , халқ учун мансаб эмас , айнан ҳаё билан адаб  шарафлироқ эканини ёзади.

Элга шараф бўлмади  жоху насаб,

Лек шараф келди ҳаёву адаб.

Шоир ҳаё билан адабни ҳар доим ёнма –ён тилга олади.  Навоий айтадики , ҳаё ва адаб бор жойга хорлигу  зорлик яқин йўламайди ”. Ҳаё барча гўзалликларни  ўзида жамловчи  ва барча кўркамликларни  юзага чиқарувчи ва сабабчисидир. Шунинг учун ҳам айтадилар : “Кимки ҳаё либосини кийган  бўлса , одамлар унинг айбини кўришдан ожиз бўладилар” . Ҳар бир инсон одамларнинг хузурида бирор  ишни  қилса  ёки бирорта хатти –ҳаракатни  амалга оширса, буни кўриб  турган одамлар унинг бу ишларидан нафратланса , демак худди шу феъл ёки ҳаракатни ёлғиз турганда ҳам қилмаслиги , буни қилиш учун ўзидан ҳаё қилиши ва виждонидан уялиши зарур. Яширин қилаётган бу иши эртага одамларга ошкор бўлиб қолса , қандай холатга тушиб қолишини аввалдан ўйлаб , сўнг ишга қўл урмоқ керак.

Расулуллох Соллаллоху алайхи васалам  шундай деганлар ,“ Ҳар бир дин ўзига хос хусусиятга эга, исломнинг ўзига хос хусусияти ҳаёдир . Шунинг учун у Зот айтадиларки “ Ҳаё иймондандир , иймон эса жаннатда….”

Яна Расулуллох Соллаллоху  алайхи васаллам  айтганларки : Хаё ва иймон ўзаро чамбарчас  боғлиқдир.  Агар  ушбу икки сифатдан  бири йўқ қилинса , иккинчиси ҳам ўз-ўзидан йўқ бўлиб кетади. Ҳар бир одам элдан , ўзидан  ҳаё қилишнинг уддасидан чиқиб , уни мукаммал амалга ошира олса  , демак, бундай одам учун бахт эшиги очилади, ёмонликлар эшиги эса бутунлай бекилади. Гўзал инсоний фазилатлар билан  эл ичида ном қозонади. , чиройли хислатларга эгалиги билан  одамлар оғзида зикр этилади. Динимизда одамларнинг маънавий қиймати , улар эга бўлган ҳаё  ва аҳлоқига қараб белгиланади. Бу эса хадиси шарифда қуйидагича ифодаланади.  “ Аллоҳ таолога бандаларнинг  энг севимлиси , ахлоқи энг гўзали бўлганидир ”.Ҳаёнинг бутун вужуди яхшиликдир. Ҳаё – доим  яхшилик келтиради.  Ҳаё иймондандир.

П.Бобожонов

Шовот тумани “Қорри эшон бобо” масжиди имом-хатиби

Leave a Reply

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *